De overeenstemmingen van de astrologische dierenriemtekens met bepaalde astronomische konstellaties heeft onder niet-astrologen en astronomen totbehoorlijke misverstanden geleid (zie hier ook het artikel over de precessie). De astrologische dierenriem met zijn tekens is in principe alleen een maatcirkel, een 360°-meeteenheid, waarbij de twaalf gedeeltes van de meeteenheid korresponderen met een elementaire karakteristiek met bepaalde kwaliteiten.

Volgens de hier als basis liggende voorstelling bestaat de hele kosmos uit de vier elementen vuur, lucht, water en aarde. Op de mens betrokken, betekenen deze elementen basistrekken van het wezen en temperament, welke te zien zijn in de verschillende accenten van bepaalde elementen in de horoscoop. Als accent geldt de bezetting van een bepaald dierenriemteken met planeten (zie boven), ascendant of MC (zie gedeelte "de assen en de astrologische huizen).

De vier elementen geven zeer ruime categorieen weer en kunnen door gelijkenis en relativiteit op alles aangewend worden, wat je maar kan bedenken. C.G. Jung heeft een psychologische typologie ontwikkelt, die gebaseerd is op de vier elementen met bijbehorende basisfuncties en heeft op die manier een modern psychologisch begrip van deze traditionele categorieen mogelijk gemaakt. Het individuele accent (bezetting met planeten) of het missen van elementen in de horoscoop laat oorspronkelijke wezenskrachten van een mens zien.

Mensen met het accent op vuur zijn spontaan en impulsief; ze zetten hun energie met visie in en hebben levendige gevoelens en voorstellingen.

Vuurtekens: Ram, Leeuw, Boogschutter

Mensen met het accent op lucht zijn opgewekt en stimulerend; ze zetten hun energie veelzijdig in, gevoelens en voorstellingen zijn vergeestelijkt.

Luftzeichen: Weegschaal, Waterman, Tweelingen

Mensen met het accent op water zijn gevoelig en reageren ontvankelijk; gevoelens en voorstellingen zijn rijk en diepgrondig.

Watertekens: Kreeft, Schorpioen, Vissen

Mensen met het accent op aarde reageren langzaam en rustig; ze zetten hun energie volhoudend in; gevoelens en voorstellingen zijn diepgrondig en veranderen maar langzaam.

Aardetekens: Steenbok, Stier, Maagd

De westelijke traditie kent ook een vijfde element, de "Quinta Essentia" genoemd. Dit element zou je eenvoudig als de ziel of het spirituele wezen van een mens kunnen benoemen. Het staat buiten de vier gewoonlijke elementen en kan in de horoscoop niet gezien worden - dit is ook de reden, waarom het door astrologen vaak niet gezien of niet benoemd wordt. Het wijst boven de leer van de vier elementen en het geldingsbereik van de astrologie op de vrijheid van de mens en de ondoorgrondelijkheid van gene zijde.

De toestandsvorm van de elementen

Ieder van de vier elementen komt in drie vormen voor, welke "hoofd", "vast", en "beweeglijk" genoemd worden. Als voorbeeld nemem wij een kijkje bij de natuurkunde, welke eveneens verschillende toestandsvormen van de (chemische) elementen beschrijft. Zo is het (gewone) water in zijn gewone, "eigenlijke" toestand vloeibaar - astrologisch gezien de "hoofd" vorm; en als je het boven zijn kookpunt verhit, wordt het tot waterdamp - voor de astroloog gaat het in de "veranderlijke" staat over. De individuele planetenbezetting in deze drie kategorieen biedt eveneens fundamenteel uitsluitsel over het wezen van een mens.

Mensen met een accent op de hoofdtekens laten leidings- en vormgevingswil zien; ze zetten dingen in gang en orienteren zich aan doelen.

Hoofd tekens: Ram, Weegschaal, Kreeft, Steenbok

Mensen met een accent op de vaste tekens willen bestaande dingen uitbouwen en organiseren; ze behouden dingen en orienteren zich op vaste gegevens.

Vaste tekens: Leeuw, Waterman, Schorpioen, Stier

Mensen met een accent op de beweeglijke tekens willen veranderen en vernieuwen; ze wisselen dingen uit en orienteren zich aan de loop der dingen en gebeurtenissen.

Beweeglijke tekens: Boogschutter, Tweelingen, Vissen, Maagd